De zelfscankassa rukt steeds verder op. Het aantal slachtoffers van dit doe-het-zelfbeleid ook. Misschien wordt het tijd om daar wat tegenover te stellen.
Reeks aan pilaren
Eerst was de kassa bij Albert Heijn defect. Een paar dagen later bleek er geen medewerker beschikbaar te zijn. En drie weken daarna volgde desgevraagd het eerlijke antwoord: ‘We willen klanten aanmoedigen om gebruik te maken van de zelfscankassa.’ In korte tijd had AH in het centrum van Zaandam de vier kassa’s die er al jaren stonden teruggebracht tot twee en daarna tot één. Die dus niet meer openging, behalve in uitzonderlijke gevallen. Daarvoor in de plaats was een reeks aan pilaren verrezen waar je als klant zelf aan de bak moest.

Steekproef
Ik heb een hekel aan zelfscankassa’s. De eerste drie keren dat ik er noodgedwongen gebruik van maakte, moest ik tweemaal mijn tas leegmaken voor een ‘steekproef’. Ik houd er niet van om als potentiële winkeldief te worden behandeld in plaats van als iemand die iemand anders helpt om geld te verdienen. Daarin sta ik niet alleen, zo blijkt uit onderzoek. Zelfscankassa’s leiden tot een toename van agressie. Het veelal jonge, kwetsbare personeel mag de daaruit voortvloeiende problemen oplossen.

Discriminatie
Uit ander onderzoek blijkt dat zelfscankassa’s discriminatie in de hand werken. Camera’s in combinatie met AI, ontwikkeld door een bedrijf dat – hoe cynisch – Big Brother heet, maken een selectie wie er verdacht is. ‘Bijvoorbeeld mensen die langzaam lopen, zullen wel dieven zijn. Of mensen die raar kijken, beetje om zich heen aan het staren zijn, dat zijn eigenlijk gekke klanten, want de meeste klanten die lopen gewoon snel naar de kassa door’, aldus jurist en technologiedeskundige Danny Mekić. ‘Dus je gaat mensen stigmatiseren, je gaat verschillen tussen mensen uitvergroten. En je loopt dus het risico, onbewust, onbedoeld, op toch een vorm van discriminatie.’ Of de gebruikte kunstmatige intelligentie voldoet aan de privacywetgeving is overigens ook een open vraag. De supermarkten zijn er niet transparant over.

Betrapte hoogleraar
Niet iedereen is even handig met digitale apparaten. Soms zijn het oudere mensen die er moeite mee hebben. Licht dementerende klanten gaan nu en dan de mist in. Laaggeletterden durven waarschijnlijk al niet eens te beginnen aan de reeks handelen die nodig is voordat je de winkel mag verlaten. Voor ze het weten staan ze te boek als winkeldief. Klanten worden vaker als fraudeur gezien, winkeliers treden op als bewakingsdiensten. Het overkwam dit jaar zelfs een hoogleraar die gespecialiseerd is in de omgang met technologische systemen. Albert Heijn legde hem prompt een toegangsverbod van twee jaar op.

Snelheid
Het schijnbare voordeel dat je hebt door tijdwinst – je hoeft zelden in de rij bij de onbemenste kassa – gaat vaak ook al niet of nauwelijks op. Uit alweer een onderzoek blijkt dat caissières gemiddeld 1,9 seconde over het scannen van een product doet, terwijl dat bij de doe-het-zelfkassa 7,8 seconden in beslag neemt. Dat wil zeggen, tenzij je een onscanbare barcode tegenkomt. Of de losse groenten of stukken fruit eerst van bonnetjes moet voorzien op een ander apparaat. Dat kost allemaal extra tijd. Om van die onvoorspelbare steekproeven maar te zwijgen. (Verwar niet de courgette met de aubergine, want dan ben je óf duurder uit óf in beginsel een winkeldief. Wordt je betrapt, dan ben je pas echt veel tijd kwijt.)
Zelfscankassa’s accepteren geen contant geld.
Andere nadelen
Er zijn nog meer nadelen. Zelfscankassa’s accepteren geen contant geld. Eenzame mensen voor wie het boodschappen doen een uitje is, zijn hun praatje met de caissière kwijt. En de scanapparatuur in de supermarkten werkt niet altijd feilloos.

DekaMarkt
Ondanks een toename van diefstal in winkels waar de bemenste kassa’s zijn verdwenen, zijn de baten blijkbaar groter dan de kosten. Waar immers de klanten de arbeid doen, hoeven geen werknemers te worden ingezet. De verliezers zijn het overbodig geworden personeel en een flink deel van de clientèle. Maar laat ik dit stuk positief afsluiten. Er zijn namelijk ook winnaars: de aandeelhouders. Desondanks ga ik voortaan naar de DekaMarkt in de Zaandamse Prinsenstraat. Dat scheelt Albert Heijn op jaarbasis een paar duizend euro, maar de vriendelijke dames achter de kassa’s van de DekaMarkt zijn vast wel bereid om die te verwerken.
Waardeer dit artikel
De content op deze website is in en uit principe gratis, maar het maken ervan kost wel geld. Vond je het de moeite waard? Laat het blijken met een kleine bijdrage en help bij het mogelijk maken van onafhankelijke artikelen.