Nadat haar vader in 1864 overlijdt, wil Anna Maria Tobbe zijn zaak voortzetten. Helaas, hoewel ze de vierde generatie is in een Zaandijks apothekersgeslacht vindt minister Thorbecke haar ongeschikt. Vrouwen hebben geen recht op een farmaceutische erkenning.
Eén letter
Aletta Jacobs wordt in 1878 de eerste vrouwelijke arts van Nederland. Dat Anna Maria Tobbe dertien jaar daarvoor de eerste vrouwelijke apothekersassistente probeert te worden, en in 1868 als tweede vrouw in het land het daartoe benodigde diploma behaalt, is veel minder bekend. Bizar genoeg is die trage gang van zaken het gevolg van één letter.

Familietraditie
Na de dood van haar vader wil Anna Maria de apotheek laten voortbestaan. Drie Tobbes, allen met de voornaam Hendrik, zijn haar sinds 1778 voorgegaan. Naast hun heel- en vroedmeesterschap verstrekken zij ook medicijnen vanuit hun grote, houten woning aan de Lagedijk. Een logische opvolger, de vierde Hendrik, heeft zich inmiddels als arts in Heerenveen gevestigd. Zijn zus Anna Maria wil de familietraditie voortzetten. Ze zit alleen met een praktisch probleem. Om een apotheek te mogen leiden is een diploma nodig, en dat geldt ook voor de assistenten in de zaak. Bij de firma Tobbe is na de dood van haar vader een provisor beschikbaar, een waarnemer. Maar aangezien Anna Maria de eigenares is van de apotheek wil ze zelf iets in de melk te brokkelen houden. Van jongs af aan heeft ze haar ouders bijgestaan, dus aan ervaring ontbreekt het haar niet. Maar wel aan het verplichte diploma om zich leerling-apotheker te mogen noemen.
Thorbecke
Daarom verzoekt ze de Provinciale Commissie van Geneeskundig Onderzoek en Toevoorzicht om als zodanig te worden ingeschreven. Het leidt tot verwarring. Een vrouw die apothekersassistent wil worden, dat maakten de heren niet eerder mee. De commissieleden vinden het verzoek zo ‘exceptioneel’ dat ze Anna Maria doorverwijzen naar de minister van Binnenlandse Zaken, Johan Rudolf Thorbecke. Die wijst haar af. Op 25 juni 1865 ontvangt ze zijn oordeel. In artikel 17 van de apothekersinstructie staat als derde persoon enkelvoud wel ‘hij’, maar niet ‘zij’ genoemd. Vrouwen vallen dus buiten de boot.

Bezwaren
Het duurt tot 31 mei 1867 voor de minister de opleiding vrijgeeft voor vrouwen. Dit ondanks bezwaren vanuit de Nederlandsche Maatschappij ter bevordering der Pharmacie. Sommigen vinden het beroep ‘weinig vrouwelijk, ja zelfs onzedelijk’. Het is een achterhoedegevecht. In juli 1868 melden de meeste kranten dat ‘te ’s Hage voor de rijks-commissie eene jonge dame het examen als leerling-apotheker met goed gevolg heeft afgelegd, zijnde mejufvr. A.M. Tobbe, van Zaandijk’. Het Algemeen Handelsblad weet zelfs dat ze ‘zeer goed voldaan’ heeft. De verbazing klinkt door in de berichten.

Exponenten
Anna Maria Tobbe (24-9-1838/17-8-1886) is na Aaltje Visser uit Lemmer – die vier dagen eerder examen deed – de tweede vrouw die zich leerling-apotheker mag noemen. Het duo blijkt de exponenten te zijn van een nieuwe beroepsgroep. Al snel daarna telt Nederland tientallen vrouwelijke gediplomeerde apothekersassistenten. Niet lang daarna komt er zelfs een eerste volwaardige vrouwelijke apotheker. Ze heet Charlotte. En ze is de oudere zus van die andere strijdster voor gelijke rechten, Aletta Jacobs.

Markante Zaankanters
Bovenstaand verhaal komt uit het boek ‘Markante Zaankanters’ (2025). Daarin worden de levens geschetst van zeventig – de titel verklapt het al een beetje – markante Zaankanters door de eeuwen heen. Deze uitgave is verkrijgbaar via de Zaanse boekwinkels en Uitgeverij Noord-Holland.
Waardeer dit artikel
De content op deze website is in en uit principe gratis, maar het maken ervan kost wel geld. Vond je het de moeite waard? Laat het blijken met een kleine bijdrage en help bij het mogelijk maken van onafhankelijke artikelen.